تصاوير ديدني از ايران ما: تخت جمشيد
تخت جمشيد، پر بازديدکنندهترين بناي ايران
نام محلي پايتخت داريوش بزرگ است؛ که از لحاظ وسعت، عظمت و شکوه، مهمترين مجموعه باستاني هخامنشي در ايران است.
اين
مجموعه بينظير در دامنه کوه رحمت (کوه مهر)، در مقابل جلگه مرودشت و 55
کيلومتري شمال شرقي شيراز قرار دارد. يونانيان و به تبع آنها اروپاييان،
گاهي آن را «پرسه پليس»، «پرسَپُليس» يا «پرسپوليس» (persepolis) ميخوانند.
اما نام تاريخي آن که در کتيبههاي کاخها ثبت شده، پارسَه (parsa) به معناي شهر مردمان پارسي است.
آثار تاريخي به جاي مانده در آن، از باشكوهترين مجموعههاي تاريخ ايران و جهان است. اين
بنا در زمان داريوش اول از پادشاهان هخامنشي در سال 518 قبل از ميلاد به
قصد ايجاد پايتختي آييني در جلگه مرودشت، بر دامنه كوه مقدس رحمت (كوه
مهر) بنيان نهاده شد و ساخت آن جمعا حدود 120 سال به طول انجاميد.
مجموعه تخت جمشيد به وسعتي حدود 135000 متر مربع و تماما از سنگ ساخته شده است.
در
ميان سنگها از هيچ گونه ملاتي استفاده نشده اما در بعضي نقاط، سنگها را با
بستهاي آهني به نام دم چلچلهاي به هم اتصال دادهاند و از چفتهايي سربي
استفاده کردهاند.
مجموعه تخت جمشيد شامل هفت كاخ (تالار)، نقوش برجسته، پلكانها، ستونها، و دو آرامگاه سنگي است.
جمعا بيش از سه هزار نقش برجسته در ساختمانها و مقبرههاي تخت جمشيد وجود دارد كه به طرز خارق العادهاي هماهنگ است.
در قسمت بالاي تخت جمشيد، در دامنه كوه رحمت، دو آرامگاه وجود دارد كه آرامگاه اردشير دوم و اردشير سوم است.
تخت
جمشيد حدود دويست سال محل سكونت شاهان هخامنشي بوده تا اينکه در 330 پ.م.
اسكندر مقدوني (که ايرانيان او را گجسته، بنفرين، پليد و ديو خو
ناميدهاند) آن را سوزاند.
تاريخ
نگاران در مورد علت اين آتشسوزي اتفاق راي ندارند. عدهاي آن را ناشي از
يک حادثه غير عمدي ميدانند، عدهاي دليلش را آتش زدن آن به دست اسکندر
ديو خو به تلافي ويراني شهر آتن (و معبد آرتيميس در آن) به دست خشايارشا
ميدانند.
البته
نظرات ديگري نيز در اين مطرح است؛ براي مثال برخي بر اين باورند که نابودي
تخت جمشيد به دست اسکندر مقدوني روي نداده و حتي بر اين باورند که پاي
اسکندر مقدوني هيچگاه به اين منطقه نرسيده است.
از آنچه امروز از تخت جمشيد بر جاي مانده، تنها ميتوان تصوير مبهمي از شکوه و عظمت کاخها در ذهن مجسم کرد.
با
اين همه ميتوان به مدد يک نقشه تاريخي که جزئيات معماري ساختمان کاخها در
آن آمده باشد و اندکي بهرهگيري از قوه تخيل، به اهميت و بزرگي اين کاخها
پي برد.
نکتهاي
که سخت غير قابل باور مينمايد، اين واقعيت است که بخشهايي از اين
مجموعه عظيم و ارزشمند، هزاران سال زير خاک مدفون بوده تا اينکه در حدود
70 سال قبل کشف شد.
آثاري از حکاکي کاوشگران فرانسوي بر يکي از ديوارهاي تخت جمشيد در قرن 19 ميلادي
